أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
252
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
بن مرّه حكومت مستقلهء مكّهء مكرّمه را استحصال كرد ، بعد از حاضر ساختن لوازم بنا به هدم بيت عتيق شروع نموده بنيان رصين الاركان كعبهء مفخّمه را به طرز و هيئتى گذاشت كه هيچ فردى آن چنان انشاء ننموده بود . و مقصود او از تجديد بنا نه اين بوده است كه ابنيهء بيت اللّه را تزيين و تجديد كند ، بلكه براى آن بوده است كه آن بقعهء مقدّسه را از حال خرابيّت و شكل نامطبوع خارج سازد . بعضى از مورّخين اسلاف انهدام كعبهء مكرّمه را در ميان حضرت خليل و قصىّ بن كلاب اعتراف ننموده و گفتهاند كه ابنيهء مقدسهء بيت اكرم را اولين دفعه قصى بن كلاب بن مرّه منهدم كرده و ساخته است . امام ماوردى نيز اين قول را قبول كرده و در كتاب موسوم به احكام سلطانيّه خود گفته است كه : بعد از حضرت خليل بيت عتيق را قصى بن كلاب بن مرّه تجديد كرده است و روى آن از درخت خرما و تختههاى ممالك روم يك سقف عالى بنا نموده تأييد و تشييد فرمود و ارتفاع ديوارهاى او را نه ( 9 ) ذرع از بناى خليل بلندتر ساخت و محال سائرهء او را به اسلوب قديم ابراهيم در يك صورت حسنه تعمير نمود . از اين قرار فهميده مىشود كه اقوام عمالقه و افراد جراهمه بيت عتيق را تجديد نكرده بلكه يك دو دفعه تعمير و ترميم نمودهاند . انتقال حكومت مكّهء مكرّمه به قصى بن كلاب بن مرّه زمانى كه كلاب بن مرة بن كعب وفات كرد پسرش قصى صغير السّنّ بود . والدهء قصى ، فاطمه بنت عمرو بن سعد بن سيل بن حمالة بن عوف بن غنم بن عامر الجادر بن عمرو بن خثعمة بن يشكر بن مبشر بن صعب بن دهمان بن نضر بن الازد پس از ارتحال زوج خود كلاب به فراش ازدواج ربيعة بن حرام بن حبة بن عبد بن كبير بن عذرة بن زيد بن سعد شخصى كه با حجّاج بنى قضاعه به مكّهء مكرّمه آمده بود داخل شد و با پسرش قصى بن كلاب به اراضى برّ الشام كه وطن زوج لا حق او بود عزيمت نمود . سعد نام كه در ميان اجداد ربيعة بن حرام معدود شد از اشجع دلاوران ايّام خود بوده يكى از شعراى عصر او